काठमाडौं। चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिना साउनमै नेपाल भित्रिने रेमिट्यान्स २ खर्ब रुपैयाँ नाघेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार साउनमा २ खर्ब १५ अर्ब ५ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही महिनामा १ खर्ब ७७ अर्ब रुपैयाँ रेमिट्यान्स आएको थियो। एक वर्षमा विप्रेषण आप्रवाह २१.२ प्रतिशतले बढेको हो।
रेमिट्यान्स आप्रवाहमा आएको यो वृद्धि विदेशी रोजगारीमा जानेको संख्यामा भएको परिवर्तनसँग जोडिएको छ। यद्यपि नयाँ श्रम स्वीकृति लिनेको संख्या भने घटेको छ। साउनमा नयाँ अन्तिम श्रम स्वीकृति लिने नेपालीको संख्या ४२ हजार ६९३ रहेको छ। गत वर्षको सोही महिनामा यस्तो संख्या ४४ हजार ४६६ थियो।
तर, पुनः श्रम स्वीकृति लिनेको संख्या भने उल्लेख्य बढेको छ। साउनमा २७ हजार ७४८ जनाले पुनः श्रम स्वीकृति लिएका छन्। गत वर्षको साउनमा यस्तो संख्या २३ हजार ६४४ थियो। यसले नयाँ जानेको संख्या केही घटे पनि विदेशमा रहेका नेपालीको निरन्तरता र पुनः श्रम स्वीकृतिमार्फत वैदेशिक रोजगारीमा फर्किने क्रमले रेमिट्यान्सलाई टेवा दिएको देखिन्छ।
मासिक रेमिट्यान्स २ खर्ब नाघ्ने क्रम
नेपालमा पछिल्लो साढे दुई वर्षदेखि मासिक रेमिट्यान्स आप्रवाह १ खर्ब रुपैयाँभन्दा माथि रहँदै आएको छ। अहिले भने मासिक आप्रवाह २ खर्ब रुपैयाँको तहमा पुगेको छ।
साउनमा अमेरिकी डलरमा पनि रेमिट्यान्स १०.२ प्रतिशतले बढेर १ अर्ब ४० करोड डलर पुगेको छ। गत वर्षको साउनमा डलरमा रेमिट्यान्स वृद्धिदर २९.९ प्रतिशत थियो। अर्थात् रेमिट्यान्स बढे पनि वृद्धिदर भने अघिल्लो वर्षको तुलनामा सुस्त भएको छ।
रेमिट्यान्स बढ्नुको अर्को पक्ष नेपालबाट बाहिरिने रकममा आएको कमी हो। साउनमा नेपालबाट ७५ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स बाहिरिएको छ। गत वर्षको सोही अवधिमा यस्तो रकम १ अर्ब २५ करोड रुपैयाँ थियो।
रेमिट्यान्ससँगै बढ्यो विदेशी मुद्राको ढुकुटी
रेमिट्यान्स आप्रवाह बढ्दै जाँदा नेपालको विदेशी मुद्रा सञ्चितिले पनि नयाँ रेकर्ड कायम गरेको छ। साउन मसान्तसम्म विदेशी मुद्रा सञ्चिति ३९ खर्ब ४६ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ।
अमेरिकी डलरमा यस्तो सञ्चिति २५ अर्ब ८४ करोड डलर पुगेको छ, जुन हालसम्मकै उच्च हो। यही सञ्चितिका कारण नेपालले करिब १८ महिना २४ दिनको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न सक्ने अवस्था बनेको छ।
सामान्यतया कम्तीमा आठ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न सक्ने विदेशी मुद्रा सञ्चितिलाई पर्याप्त मानिन्छ। त्यसको तुलनामा नेपालको अहिलेको सञ्चिति निकै बलियो अवस्थामा रहेको देखिन्छ।
अब रेमिट्यान्सले अर्थतन्त्रमा कस्तो प्रभाव पार्छ?
रेमिट्यान्स निरन्तर बढ्दा तत्कालका लागि विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा थप बल पुग्नेछ। यसले आयात भुक्तानी, बाह्य क्षेत्रको स्थायित्व र विदेशी विनिमय व्यवस्थापनमा सहजता ल्याउनेछ।
तर रेमिट्यान्सको वृद्धि आफैंमा अर्थतन्त्रको उत्पादन बढेको संकेत भने होइन। विदेशबाट आएको रकमको ठूलो हिस्सा उपभोग, शिक्षा, स्वास्थ्य, घरजग्गा तथा दैनिक खर्चमा प्रयोग हुने भएकाले यसको उपयोग उत्पादन र लगानीतर्फ कति जान्छ भन्ने विषय महत्वपूर्ण हुनेछ।
अहिले विदेशी मुद्रा सञ्चिति उच्च र रेमिट्यान्स आप्रवाह बलियो रहेको अवस्थामा अर्थतन्त्रमा बाह्य क्षेत्रको दबाब कम छ। तर वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीको संख्या, प्रमुख श्रम गन्तव्य मुलुकको रोजगारी अवस्था र अन्तर्राष्ट्रिय श्रम बजारमा आउने परिवर्तनले आगामी महिनाको रेमिट्यान्सलाई प्रभावित गर्न सक्छ।
